Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą może w dowolnym momencie zdecydować o wycofaniu składnika majątku firmowego i przeniesieniu go do swojego majątku prywatnego. Choć z perspektywy prawa cywilnego majątek firmy i majątek osobisty osoby fizycznej są tożsame, wycofanie środka trwałego na cele prywatne rodzi konkretne skutki podatkowe – przede wszystkim na gruncie podatku VAT. Ich zakres zależy od tego, czy przy nabyciu środka trwałego przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego.
Czym jest wycofanie środka trwałego na cele prywatne?
Wycofanie środka trwałego na cele prywatne to czynność polegająca na wykreśleniu składnika majątku z ewidencji środków trwałych firmy i przeznaczeniu go do wyłącznego użytku osobistego przedsiębiorcy lub jego rodziny. Dotyczy to wszelkich składników majątku – samochodów osobowych, maszyn, urządzeń, sprzętu komputerowego, a także nieruchomości użytkowych. Czynność ta nie jest sprzedażą – nie dochodzi do przeniesienia własności na inny podmiot, lecz do zmiany sposobu wykorzystania składnika pozostającego własnością tej samej osoby fizycznej.
Dla celów podatku dochodowego (PIT) samo wycofanie środka trwałego na cele prywatne nie powoduje powstania przychodu. Majątek osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą nie jest prawnie wyodrębniony od jej majątku osobistego, dlatego przeniesienie składnika między tymi sferami jest neutralne podatkowo w zakresie PIT. Skutki podatkowe w PIT mogą jednak pojawić się dopiero przy ewentualnej późniejszej sprzedaży wycofanego składnika majątku.
Wycofanie środka trwałego a VAT – kiedy powstaje obowiązek podatkowy?
Na gruncie podatku VAT sytuacja jest bardziej złożona. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o VAT, przekazanie towarów na cele osobiste podatnika – bez wynagrodzenia – traktowane jest jako dostawa towarów podlegająca opodatkowaniu, jeżeli przy nabyciu tych towarów lub ich części składowych przysługiwało prawo do pełnego lub częściowego odliczenia podatku naliczonego.
Zasada jest więc następująca:
- jeśli przy zakupie środka trwałego odliczono VAT w całości lub w części – wycofanie na cele prywatne podlega opodatkowaniu VAT
- jeśli przy zakupie środka trwałego nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT (np. zakup od osoby prywatnej na podstawie umowy kupna-sprzedaży, zakup zwolniony z VAT) – wycofanie na cele prywatne nie rodzi obowiązku podatkowego w VAT
Praktyczny przykład: samochód osobowy nabyty na podstawie faktury VAT, od którego odliczono 50% podatku naliczonego, przy wycofaniu na cele prywatne będzie wymagał opodatkowania VAT. Natomiast samochód kupiony od osoby fizycznej w komisie, bez faktury VAT, przy wycofaniu nie będzie powodował żadnych skutków w podatku VAT.
Podstawa opodatkowania VAT przy wycofaniu środka trwałego
Podstawą opodatkowania przy wycofaniu środka trwałego na cele osobiste nie jest jego wartość początkowa ani wartość netto wynikająca z ewidencji – lecz cena nabycia lub koszt wytworzenia środka trwałego, zaktualizowane na moment przekazania. W praktyce oznacza to, że podstawą opodatkowania jest aktualna wartość rynkowa przekazywanego składnika majątku z dnia wycofania, określona według ceny, za jaką podatnik mógłby nabyć tę samą lub podobną rzecz w momencie jej przekazania.
Jeśli składnik majątku był amortyzowany przez wiele lat i jego wartość rynkowa jest znacznie niższa niż wartość początkowa, podatnik powinien ustalić realną wartość rynkową – np. na podstawie ogłoszeń sprzedaży podobnych przedmiotów lub wyceny specjalisty. Przyjęcie zawyżonej lub zaniżonej wartości rynkowej może zostać zakwestionowane przez urząd skarbowy.
Dokumentowanie wycofania środka trwałego
Czynność wycofania środka trwałego musi być odpowiednio udokumentowana. Brak dokumentacji może skutkować problemami przy ewentualnej kontroli podatkowej.
Dokumenty wymagane przy wycofaniu środka trwałego na cele prywatne:
- protokół wycofania (likwidacji) – wewnętrzny dokument potwierdzający datę i okoliczności przekazania składnika majątku na cele prywatne; powinien zawierać nazwę i opis środka trwałego, jego wartość początkową, datę nabycia i wycofania oraz aktualną wartość rynkową
- wewnętrzny dowód księgowy – stanowi podstawę do naliczenia VAT należnego; zastępuje dawną fakturę wewnętrzną (która nie jest już wymagana od 2014 roku, ale dokument wewnętrzny nadal musi istnieć jako podstawa wpisu do rejestru VAT i pliku JPK)
- wykreślenie z ewidencji środków trwałych – środek trwały należy wykreślić z ewidencji z datą faktycznego przekazania na cele prywatne
- aktualizacja ewidencji VAT – kwota VAT należnego z tytułu wycofania musi zostać ujęta w rejestrze VAT i wykazana w pliku JPK_V7 za właściwy okres rozliczeniowy
Korekta VAT naliczonego przy wycofaniu środka trwałego
Oprócz obowiązku naliczenia VAT należnego, wycofanie środka trwałego może wymagać jednoczesnej korekty odliczonego wcześniej VAT naliczonego. Korekta ta wynika z art. 91 ustawy o VAT i dotyczy sytuacji, gdy wycofanie następuje w tzw. okresie korekty.
Okresy korekty VAT naliczonego:
- dla środków trwałych o wartości do 15 000 zł – okres korekty wynosi 12 miesięcy od miesiąca nabycia, importu lub oddania do używania
- dla środków trwałych o wartości powyżej 15 000 zł (innych niż nieruchomości) – okres korekty wynosi 5 lat (60 miesięcy)
- dla nieruchomości i praw wieczystego użytkowania gruntów – okres korekty wynosi 10 lat
Korekta jest dokonywana jednorazowo w rozliczeniu za okres, w którym nastąpiło wycofanie środka trwałego z działalności. Jej wartość oblicza się proporcjonalnie do pozostałej części okresu korekty.
Przykład obliczenia korekty VAT: Podatnik wycofał samochód osobowy o wartości 80 000 zł netto, od którego przy nabyciu odliczył VAT w wysokości 9 200 zł (50% z 18 400 zł). Samochód był użytkowany w firmie przez 2 pełne lata (24 miesiące). Okres korekty wynosi 60 miesięcy. Pozostałe miesiące okresu korekty: 60 − 24 = 36. Kwota korekty: 9 200 zł × (36/60) = 5 520 zł. Podatnik musi zwrócić do urzędu skarbowego 5 520 zł odliczonego wcześniej VAT.
Sprzedaż wycofanego środka trwałego – skutki podatkowe
Wycofanie środka trwałego na cele prywatne ma istotne znaczenie przy planowaniu ewentualnej jego późniejszej sprzedaży. Po wycofaniu składnika z działalności i rozliczeniu VAT przy wycofaniu, późniejsza sprzedaż tego składnika jako majątku prywatnego nie podlega już VAT – bez względu na to, ile czasu minęło od wycofania. Zmienia to sytuację podatnika w stosunku do sprzedaży bezpośrednio z firmy, która co do zasady podlegałaby opodatkowaniu VAT.
Na gruncie PIT sytuacja jest jednak inna. Jeśli sprzedaż wycofanego składnika majątku nastąpi przed upływem 6 lat od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu wycofania środka trwałego z działalności, przychód ze sprzedaży stanowi przychód z działalności gospodarczej i podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Dopiero po upływie tego okresu sprzedaż jest całkowicie neutralna podatkowo.
