Koszty finansowania dłużnego to kategoria kosztów podatkowych i rachunkowych, która obejmuje wszelkie wydatki ponoszone przez przedsiębiorstwo w związku z korzystaniem z obcych źródeł kapitału. Pojęcie to ma istotne znaczenie zarówno dla celów sporządzania sprawozdań finansowych, jak i dla prawidłowego ustalenia podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych. Przepisy podatkowe obowiązujące w Polsce od 2018 roku wprowadzają specyficzne ograniczenia w zaliczaniu tych kosztów do kosztów uzyskania przychodów, co bezpośrednio wpływa na sposób ich ewidencji i ujęcia w księgach rachunkowych.
Definicja kosztów finansowania dłużnego
Zgodnie z art. 15c ust. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT), przez koszty finansowania dłużnego rozumie się wszelkiego rodzaju koszty związane z pozyskaniem środków finansowych od podmiotów trzecich, w tym od podmiotów powiązanych. Katalog tych kosztów jest szeroki i obejmuje:
- odsetki od kredytów i pożyczek – zarówno krótkoterminowych, jak i długoterminowych, niezależnie od podmiotu udzielającego finansowania
- odsetki od obligacji i innych instrumentów dłużnych – emitowanych przez spółkę w celu pozyskania kapitału
- prowizje i opłaty bankowe – związane z udzieleniem kredytu, otwarciem linii kredytowej lub gwarancji bankowej
- koszty zabezpieczenia zobowiązań finansowych – w tym koszty instrumentów pochodnych stosowanych jako zabezpieczenie ryzyka stopy procentowej
- opłaty z tytułu leasingu finansowego – w części odsetkowej raty leasingowej
- różnice kursowe – w zakresie, w jakim są związane z finansowaniem dłużnym w walutach obcych
- koszty faktoringu i sekurytyzacji – opłaty za finansowanie wierzytelności przez podmioty zewnętrzne
Limit kosztów finansowania dłużnego w CIT
Najważniejszą zmianą w podejściu do kosztów finansowania dłużnego, która weszła w życie 1 stycznia 2018 roku, jest wprowadzenie limitu odliczalności tych kosztów w podatku dochodowym od osób prawnych. Regulacja ta implementuje dyrektywę unijną ATAD (dyrektywę o unikaniu opodatkowania) i ma na celu ograniczenie praktyki nadmiernego zadłużania spółek w celach optymalizacji podatkowej.
Zgodnie z art. 15c ustawy o CIT, podatnik może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów nadwyżkę kosztów finansowania dłużnego do wysokości:
- 3 000 000 zł – kwota podstawowego limitu; koszty finansowania dłużnego do tej wysokości podlegają odliczeniu bez ograniczeń
- 30% wskaźnika EBITDA – jeśli nadwyżka kosztów finansowania dłużnego przekracza 3 000 000 zł, odlicza się wyłącznie kwotę nieprzekraczającą 30% tzw. podatkowej EBITDA (zysk przed odsetkami, podatkami i amortyzacją)
Nadwyżka kosztów finansowania dłużnego to różnica między kosztami finansowania dłużnego poniesionymi przez podatnika a przychodami z tytułu odsetek i innymi przychodami ekonomicznie równoważnymi odsetkom. Innymi słowy, limit dotyczy wyniku netto na operacjach finansowania dłużnego, a nie samych kosztów brutto.
Jak obliczyć podatkową EBITDA?
Podatkowa EBITDA różni się od EBITDA stosowanej w analizach finansowych. Dla celów art. 15c ustawy o CIT oblicza się ją jako:
- przychody podatkowe ogółem (bez przychodów z odsetek i temu podobnych)
- minus koszty uzyskania przychodów (bez kosztów amortyzacji i kosztów finansowania dłużnego)
Wynik tej kalkulacji stanowi bazę, od której wylicza się 30% – i taka kwota wyznacza maksymalny poziom odliczalnej nadwyżki kosztów finansowania dłużnego, jeśli przekracza ona 3 000 000 zł. Spółki o wysokiej rentowności operacyjnej będą mogły odliczyć proporcjonalnie więcej kosztów finansowych niż spółki o niskiej marży.
Koszty finansowania dłużnego w księgach rachunkowych
Na gruncie rachunkowości koszty finansowania dłużnego ujmowane są zgodnie z Ustawą o rachunkowości i Krajowymi Standardami Rachunkowości (KSR) lub Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej (MSSF) – w zależności od tego, jakie zasady stosuje dany podmiot.
W rachunkowości koszty finansowania dłużnego dzielone są na 2 kategorie:
- koszty ujmowane wynikowo – odsetki i prowizje niewiązane z nabyciem lub wytworzeniem aktywów; zaliczane są do kosztów finansowych w rachunku zysków i strat w momencie naliczenia lub zapłaty
- koszty aktywowane – odsetki i koszty finansowania bezpośrednio związane z nabyciem lub wytworzeniem składnika aktywów (np. środka trwałego, nieruchomości inwestycyjnej lub zapasów wymagających długiego okresu przygotowania); mogą być kapitalizowane i zwiększają wartość początkową danego aktywa do momentu jego przyjęcia do użytkowania lub sprzedaży
Możliwość aktywowania kosztów finansowania wynika z art. 28 ust. 8 Ustawy o rachunkowości oraz z MSR 23. Kapitalizacja jest dopuszczalna, a nie obowiązkowa – jednostka powinna jednak konsekwentnie stosować wybraną politykę rachunkowości.
Ewidencja kosztów finansowania dłużnego
W praktyce księgowej koszty finansowania dłużnego ewidencjonowane są na kontach zespołu 7 – Przychody i koszty finansowe. Odsetki naliczone, lecz niezapłacone na koniec okresu sprawozdawczego, ujmuje się jako rozliczenia międzyokresowe kosztów lub zobowiązania naliczone – w zależności od przyjętej polityki rachunkowości i postanowień umownych. Konta analityczne powinny umożliwiać odrębne ewidencjonowanie kosztów finansowania dłużnego według źródeł finansowania (kredyt bankowy, pożyczka od udziałowca, leasing finansowy, obligacje itp.), co jest niezbędne do prawidłowego obliczenia limitu podatkowego i sporządzenia informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego.
Koszty przekraczające limit – co dalej?
Nadwyżka kosztów finansowania dłużnego, która nie podlega odliczeniu w danym roku podatkowym ze względu na przekroczenie limitu, nie przepada. Podatnik może ją uwzględnić w kolejnych 5 latach podatkowych, przy czym w każdym z tych lat obowiązuje ten sam limit obliczony na bazie EBITDA roku bieżącego. Przeniesienie nieodliczonej nadwyżki wymaga prowadzenia szczegółowej ewidencji pozabilansowej, która pozwoli precyzyjnie ustalić kwotę możliwą do odliczenia w przyszłości.
Odpowiednia ewidencja analityczna i rzetelna dokumentacja kalkulacji limitu są niezbędne zarówno przy sporządzaniu bieżących rozliczeń podatkowych, jak i w przypadku kontroli organów skarbowych. Błędy w kwalifikacji kosztów finansowania dłużnego lub nieprawidłowe obliczenie limitu mogą skutkować zaniżeniem podstawy opodatkowania i koniecznością zapłaty zaległego podatku wraz z odsetkami.
